07 Օգոստոսի 2020 - 16:06

«ИноСМИ» լրատվական կայքը ներկայացնում է թուրքական Daily Sabah օրաթերթում հրապարակված Յահյա Բոստանի (Yahya Bostan) ռուսերեն լեզվով թարգմանված հոդվածը։

Հոդվածում պատմվում է՝ Թովուզի ուղղությամբ Հայաստանի ԶՈՒ-երի սադրանքի հետևանքով՝ հուլիսի կեսերին Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև իրավիճակի սրման մասին։

Հեղինակը գրում է այն աջակցության մասին, որը Թուրքիան ցուցաբերել է Ադրբեջանին, ինչպես նաև մեջբերում է նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանին, ով հայտարարել է, որ Լեռնային Ղարաբաղում Հայաստանի գործողությունները գերազանցում են նրա հնարավորությունները՝ դրանով ակնարկելով երրորդ կողմի մասնակցությունը, որին հեղինակը հոդվածում աներկբայ անվանում է Ռուսաստանին։

Armenia.Az-ը ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացնում՝ հոդվածի ռուսերեն լեզվով թարգմանության լրիվ տեքսը.

Հայ-ադրբեջանական սահմանը հերթական անգամ դարձել է գլոբալ ուշադրության կենտրոն, իսկ դա տեղի է ունեցել այնտեղ՝ հուլիսի կեսերին բռնկված զինված հակամարտությունից հետո։

Այս անգամ զինված ընդհարումը տեղի է ունեցել ոչ թե Հայաստանի կողմից Ադրբեջանի հարավային մասի տարածքում՝ Լեռնային Ղարաբաղում, այլ սահմանի հյուսիսային մասում գտնվող ռազմավարական կարևոր մարզում՝ Թովուզում։

Ադրբեջանի որոշ էներգետիկ ուղղիները անցնում են Թովուզի միջով, և հատկապես այնտեղ, սահմանի երկայնքով զինվորական պահակակետերն և բնակելի շրջաններն են ենթարկվել հարևան Հայաստանի կողմից հարձակման։

Այդ կարճատև հարձակման հետևանքով սպանվել են 12 ադրբեջանցիներ, ներառյալ 11 զինծառայող և մեկ խաղաղ բնակիչ։ Հայկական կողմի կորուստները անհայտ են, քանզի այդ երկիրը չի հրապարակում համապատասխան տեղեկություններ։

Հայաստանի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի օկուպացիան շարունակում է մնալ, որպես այդ երկու երկրների միջև հարաբերություններում ճգնաժամի հիմնական պատճառ։ Օգտակար է հայացք գցել տարբեր ռազմական հակամարտությունների պատմության և պատճառների վրա։ Հաճախակի խոսք է գնում կայսերական գերպետությունների անարդարացի միջամտությունների մասին։

Լեռնային Ղարաբաղի առոիթով վեճը բացառություն չի հանդիսանում, քանզի այն կարելի է համարել՝ ռուսական կայսրություն կողմից անցկացվող վերաբնակեցման քաղաքականության հետևանք։ Նման մոտեցման արդյունքում այդ տարածաշրջանում հայկական բնակչության մասնաբաժինը 1823 թվականին 22%-ից մեկ հարուրամյակ անց աճել է մինչև 80%-ի։

Ինչ վերաբերում է ադրբեջանցի թուրքերին, ապա նրանք արտաքսվել են իրենց հողերից և զրկվել են իրենց տներից։ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո քաոսը, ինչպես նաև հայերի կողմից անցկացված էթնիկական զտումը հանգել է նրան, որ ևս մեկ միլիոն ադրբեջանցի թուրքերը ստիպված են եղել լքել Լեռնային Ղարաբաղը։

Ադրբեջանը խստորեն պատասխանել է՝ Հայաստանի կողմից սահմանին անցկացվող լարվածության սրման քաղաքականությանը։ Շատ երկար ընդմիջումից հետո Ադրբեջանի բնակիչները փողոց դուրս եկան և Հայաստանի կողմից հարձակումներին արժանի պատասխան տալու կոչ արեցին կառավարությանը։ Նախագահ Իլհամ Ալիևը պաշտոնից ազատեց իր արտաքին գործերի նախարարին՝ նման ճգնաժամի ժամանակ նրա անհասանելիության պատճառով։

Հայաստանի հարձակմանը Ադրբեջանի պատասխանը դրանով չսահմանափակվեց։ Թուրքիան նույնպես ներգրավվել է այդ հակամարտությանը, և նրա կառավարությունը՝ Երևանի վերջերս ագրեսիվ գործողություններին ուղված մի քանի կոշտ հայտարարություններ է արել։

Այդ միջադեպից հետո, հաջորդ օրը ելույթ ունենալով, նախագահ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը հրապարակորեն դատապարտեց՝ «մեր բարեկամ և եղբայր Ադրբեջանի վրա Հայաստանի հարձակումը», ինչպես նաև ընդգծեց այն տեղանքի կարևորությունը, որտեղ տեղի է ունեցել ընդհարումը։ «Այդ հարձակումը ձեռնարկվել է երկու պետությունների միջև սահմանին։ Դա նշանակում է, որ ձեռնարկվել է Ադրբեջանի դեմ դիտավորյալ հարձակում։ Կասկած չկա, որ նման գործողությունները գերազանցում են Հայաստանի հնարավորությունները»։

Պաշտպանության նախարար Հուլուսի Աքարը նույնպես խոստացել է աջակցություն Բաքվին՝ Թուրքիայի զինված ուժերի կողմից։ Այնուհետև Աքարը Ադրբեջան է ուղարկել իր զինված ստորաբաժանումները՝ Հայաստանի մոտակայքում համատեղ ռազմական զորավարժություններ անցկացնելու համար։

Թուրքիան ամենայն լրջությամբ է վերաբերում՝ վերջերս իրավիճակի սրման հետևանքներին։ Անկարան այսպիսի հարց է տալիս. Ինչու՞ Հայաստաը, երկիրը, որը արդեն ընդհարվել է բավականին լուրջ տնտեսական խնդիրներին, ինչպես նաև կորոնավիրուսի համավարակի հետևանքներին՝ հարձակվում է իր հարևանի վրա, և դա տեղի է ունենում ռազմավարական կարևոր շրջանում։

Վերլուծաբանների կարծիքով, Երևանը ցանկացել է շրջափակել Լեռնային Ղարաբաղում հակամարտության կարգավորման փորձերը, ինչպես նաև ուշադրությունը շեղել այդ օկուպացված տարածքներից։ Սակայն Հայաստանը ի վիճակի չէ հաղթահարել տնտեսական և քաղաքական խնդիրների հետևանքով ծագած խնդիրները։

Մյուս դիտորդները ենթադրում են, որ Հայաստանի քաղաքական ղեկավարությունը այդպիսով ցանկացել է գրգռել ազգայնամոլական զգացմունքները և փորձել է համախմբել երկրում իր կողմնակիցներին։ Այդ դիտորդները ընդգծում են, որ նոր զինված հակամարտություն սկսելու ցանկացած փորձ՝ Երևանին կդնի էլ ավելի բարդ վիճակի մեջ։

Այստեղից հետևությւն այն մասին, որ Հայաստանը ինքնաբարեբար չի ընդունել Ադրբեջանի վրա հարձակվելու մասին որոշումը։ Հատկապես այդ պատճառով է Էրդողանը ուշադրություն է դարձնում նրա վրա, որ նման բնույթի գործողությունները գերազանցում ենՀայաստանի հնարավորությունները։

Ուրեմն այդ դեպքում ինչու՞ ծագեց լարվածության սրում հայ-ադրբեջանական սահմանին։ Այդ հարձակումը հարկավոր է քննարկել, որպես առավել լայն համատեքստի մի մաս։ Մի բան պարզ է. ներկայիս իրավիճակը չպետք է քննարկել՝ ուշադրություն չդարձնելով այդ տարածաշրջանում ռուսական ազդեցության մակարդակի վրա, ինչպես նաև հարկավոր է հաշվի առնել Լիբանանում և Արևելյան Միջերկրական ծովում վերջերս տեղի ունեցած իրադարձությունները։

ARMENIA.AZ