02 Ապրիլի 2020 - 11:38

Ապրիլյան մարտերը Ադրբեջանի փառավոր ռազմական հաղթանակն է։ Այն աշխարհին ցուցադրեց Ադրբեջանի պետության, ժողովրդի, բանակի ուժը։

Armenia Az-ը հղում անելով Oxu.Az-ին, ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացնում ապրիլյան մարտերի խիզախ մասնակիցներից մեկի՝ Սարխան Մամեդովի հետ հարցազրույցի ամբողջ տեսքստը։

Аrmenia.Az-ը ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացնում հարցազրույցի լրիվ տեքստը.

—2016 թվականի ապրիլ։ Ինչի՞ մասին է հիշեցնում այդ ամսաթիվը։ Ի՞նչ էր տեղի ունենում ճակատային գծում։



—Նշեմ, որ 2009 թվականին ես սկսեցի ծառայել Նախչըվանի N զորամասի հետախուզական խմբում։ Այնուհետև ես բանակից զորացրվեցի, որպես դասակի հրամանատար։ Զինվորական ծառայությունից վերադառնալուց հետո, ընդունվեցի ենթասպաների դասընթացները, որն ավարտելուց հետո կոչում ստացա։ Չորս ամիս ծառայեցի Ֆիզուլիի շրջանի Լելեթեփեյի ուղղությամբ N զորամասի հետախուզության բաժնի հրամանատարի տեղակալի պաշտոնում։ Այնուհետև ինձ ընտրեցին հատուկ նշանակության ջոկատի համար, և վեց ամիս ես ուսուցում անցա։

Նախքան ապրիլյան մարտերը, հակառակորդը բազմիցս սադրանքներ էր իրագործում։ Ի պատասխան դրանց, մենք հաջող գործողություններ անցկացրինք, սակայն անվտանգության նպատակով և ռազմական գաղտնիքի նկատառումով այդ տեղեկությունները չեն հրապարակվում։ Հակառակորդի վերջին սադրիչ գործողությունից հետո, մենք պատրաստ վիճակում գտնվելու հրաման ստացանք։ Մենք գիտեինք, որ հակառակորդը քնած չէ, պատրաստ է ամենի ինչի։



—Վերջապես հրաման ստացաք, և դուք նետվեցիք մարտի։ Մի քիչ պատմեք այդ մասին...

—Հակառակորդը հարձակվեց, և մենք շարժվեցինք նրան ընդառաջ։ Երբ շարժվեցինք դեպի ազատ գոտի, խրամատներից լսեցինք հայերի ուժեղ ձայները։ Մեզ հետ կար մի զինվոր, ով հասկանում էր հայերեն։ Հայ զինվորների խոսքերից մենք իմացանք նրանց ճիշտ թվաքանակը։ Այնուհետև մենք իմացանք, որ նրանք ուզում են մեզ մոտիկ թողնել, հետո կրակ բացել։ Այդ պահին Մուրադ Միրզոևը՝ այժմ շեհիդ, Ազգային հերոսը կապվեց մեզ հետ և ասաց, որ մենք դարանակալման մեջ ենք։ Նա հրամայեց, որպեսզի մենք զբաղեցնենք մեր դիրքերը և զգույշ լինենք։ Հակառակորդը սկսեց գնդակոծել, և մենք, բաժանվելով երեք խմբի, գրավեցինք մեր դիրքերը։ Դրանից հետո հակառակորդը մտածեց, թե մենք զոհվել ենք։ Սակայն իրականում մենք հայերի առաջնագիծը ճեղքեցինք առանց կորուստների։

Մուրադ Միրզոևը մեզ հայտնեց, որ Թալիշ գյուղը գրավելու համար մենք ունենք 40 րոպե։ Երբ մենք մտանք գյուղ, տեսանք, որ հակառակորդը լքել էր գյուղը, այնտեղ ոչ ոք չկար։ Այնուհետև հայտնվեց հայկական մեքենա։ Մենք սպանեցինք վարորդին։ Սկզբից ուզում էինք պայթեցնել մեքենան, բայց մտածեցինք այն օգտագործել գնդակոծումների ժամանակ, որպես պատսպարան։

Հակառակորդի լայնամասշտաբ սադրանքը վերացնելուց հետո, մենք հակառակորդի պահակակետերը ոչնչացնելու և դրանք զավթելու հրաման ստացանք, Թալիշ գյուղում մեր դիրքերը անվտանգ դարձնելու համար։ Գործությունները անցան հաջող։ Սակայն 12 ժամ հետո, հայերը տանկերով շարժվեցին մեր կողմը և փորձեցին վերադարձնել իրենց դիրքերը։

Այդ պահին մարտերը գնում էին մի քանի ուղղություններով։ Ռաբիլ Նովրուզովի, այժմ շեհիդ, ջոկատը մեզ օգնության եկավ։ Ալեմդար Սաֆարովը, Դիլսուզ Գարաևը նույնպես զոհվեցին այդ մարտերում։ Մենք պաշտպանվում էինք հրաձգությամբ և միաժամանակ տանում էինք մեր զոհված ընկերներին։ Չնայած ստացած վերքերին, մենք մարտնչեցինք մինչև վերջ։

—Հարցը կարող է տարօրինակ թվալ. Դուք հիշում եք, թե ինչպիսի՞ իրավիճակում իրականացրեցիք առաջին հրաձգությունը։

—Գիտեք, երբ ասում են «պատերազմ», «մարտեր»- առաջինը, ինչի մասին մտածում ես, դա փամփուշտների տարափ է։ Հավանական է, ես առաջին կրակ բացեցի այն ժամանակ, երբ հայտնվեցի թշնամու խրամատում։

Այո, հակառակորդը պատրաստ էր մեր հարձակմանը, բայց կրկին ջախջախվեց։ Նրանք շատ էին վախենում իրենց կյանքի համար, որ ուղղակի փախան։


—Այդ ժամանակ ողջ ժողովուրդը ձեր կողքին էր...

—Մենք պահակակետերը հանձնեցինք մոտեցող զինվորներին և գիշերը մոտեցանք հակառակորդի մյուս դիրքերին։ Այդ գիշերը շեհիդ դարձան ևս մեր մի քանի զինվորներ, նրանց շարքում էր նաև Աղսույից Թողրուլ Ֆարաջովը։ Հայկական տանկերը շրջափակեցին գյուղը, բայց պահակակետերում արդեն մեր զինվորներն էին։ Այդ ժամանակ հերոսաբար զոհվեց Բաբեք Աբիդովը։ Ես շատ եմ ափսոսում իմ մարտական ընկերների զոհվելու համար, սակայն ինձ մխիթարում է այն, որ նրանք իրենց կյանքը տվել են հանուն Հայրենիքի։ Մեր մարտական ընկերներին սպանած ոչ մի հայ կենդանի չմնաց։

Այնուհետև հայտարարվեց հրադադար։ Կարմիր Խաչին թույլատրեցին վերցնել չեզոք գոտում մնացած մեր շեհիդներին։ Այդ օրը Թափգարագոյունլու գյուղի հակառակ կողմում գտնվող պահակակետը մնաց մեզ, և այնտեղից լավ էր երևում Թալիշ գյուղը։

—Մի քանի խիզախ զինվորներ զոհվեցին մարտերում, իսկ Դուք վիրավորվեցիք։ Ափսոսու՞մ եք ձեր վիրավորվելու համար։

—Հնարավոր է Դուք ինձ ճիշտ չհասկանաք, բայց այո, ափսոսում եմ։ Որովհետև դրա պատճառով ինձ տեղափոխեցին թիկունք։ Ես արդեն չեմ կարող մարտում և հետախուզության ժամանակ ուս ուսի մասնակցել իմ մարտական ընկերների հետ։ Սակայն ես միշտ ասել եմ, որ մարտական հրաման տրվելու դեռքում, ես առաջինը կգնամ ճակատ։ Ես իմ կյանքը կտամ հանուն Հայրենիքի։ Հայրենիքի յուրաքանչյուր որդին ուզում է ազատել մեր հողերը, վռնդել հայերին։ Ապրիլյան մարտերը ապացուցեցին, որ հայերը շատ թույլ են։

—Ապրիլյան մարտերը ի՞նչ տվեցին մեր երկրին։

—Այդ մարտերը բարձրացրին մեր ժողովրդի ոգին, վերադարձրեցին հաղթանակի ուրախությունը։ Հաղթանակի հույսը ամրապնդվեց։ Ինչպես տեսնում եք, այժմ երիտասարդությունը մեծ հաճույքով, հոգով է գնում ծառայության։ Մարտերի ժամանակ ժողովուրդը մեզ աջակցեց, և դա ոգևորում էր մեզ։

Այդ մասին պետք չէ ասել, մենք այդ ամենը տեսանք։ Երբ մեր վիրավոր ընկերներին բերում էին հոսպիտալ, ժողովուրդը այնտեղ էր, մեր կողքին։ Երբ մենք ասում ենք «ապրիլյան մարտեր», ապա անմիջապես մտածում ենք հաղթանակի մասին։ Ճիշտ է այդ մարտերի ժամանակ շատ մարդիկ զոհվեցին, մենք մինչև հիմա չենք կարողանում հաշտվել կորուստների հետ։

Շատ ծանր էր մարտի դաշտից դուրս բերել մարտական ընկերոջ անկենդան մարմինը, ում ժպտալից դեմքը մենք տեսել էինք ընդամենը մի քանի ժամ առաջ։ Մեզ համար շատ ցավալի էր, երբ շեհիդներին հանձնում էինք նրանց հարազատներին։ Բայց նրանք վեհացան, դարձան շեհիդներ։ Ոչ բոլորին է նման բախտ վիճակվում։

Այդ հաղթանակով մենք առաջին հերթին պարտավոր ենք Գերագույն գլխավոր հրամանատար, նախագահ Իլհամ Ալիևին, այնուհետև պաշտպանության նախարար, գեներալ-գնդապետ Զաքիր Հասանովին։ Մեր բանակի զարգացման և ամրապնդման ուղղությամբ ձեռնարկված քայլերի արդյունքները դրսևորվեցին հատկապես ապրիլյան մարտերում։ Զաքիր Հասանովը՝ նախարար նշանակվելու պահից միշտ գտնվել է բանակի կողքին։ Դա զինվորների համար շատ ուժեղ դրդապատճառ է, մեծ աջակցություն։ Զինվորական ծառայության մեջ շատ կարևոր գործոն է հանդիսանում վեհանձնությունը։

—Դուք պատրա՞ստ եք մարտի, եթե գլխավոր հրամանատարը հրաման տա։

—Ես միշտ պատրաստ եմ կատարել Գերագույն գլխավոր հրամանատարի հրամանը։ Մենք վստահ ենք, որ մեր հողերը կազատագրվեն։

ARMENIA.AZ