Բաքուն՝ Ղարաբաղը նորից ծաղկուն երկրամասի վերածելու միջոցներ և ցանկություն ունի - Armenia.Az-ի վերլուծությունը

11 Մարտի 2020 - 17:17

Ինչպես հայտնի է, մարտի 31-ին՝ Հայաստանի կողմից օկուպացված Ադրբեջանի Լեռնային Ղարաբաղի մարզում կկայանան այսպես կոչված «նախագահական և խորհրդարանական ընտրություններ», որոնք, ինչպես նախկին բոլոր դեպքերում, չեն ճանաչվելու համաշխարհային հանրության կողմից։ Բացարձակապես ակնհայտ է, որ տվյալ գործողությունը բաղձալի խաղաղություն չի բերի երկու ժողովուրդներին։ Հավասարապես նաև այն ագրեսիվ լոզունգները, որոնցով Ղարաբաղում «թեկնածուները» մրցակցում են միմյանց հետ, որոնց գլխավոր լեյթմոտիվը՝ Ադրբեջանի կազմի մեջ Ղարաբաղի վերադարձի անհնարիությունը և համատեղ բնակության կտրականապես անընդունելիությունն է։

Օրինակների համար հեռու գնալ պետք չի։ Այսպիսով, «թեկնածուներից» մեկը՝ Վիտալի Բալասանյանը Հադրութի բնակիչների հետ հանդիպման ժամանակ պատմել է՝ Ղարաբաղի տնտեսության ողբալի վիճակի մասին, չգիտեմ ինչու դա կապելով Ադրբեջանի հետ։

«Այժմ քննարկվում է Արցախում համատեղ բնակութունը։ Դա արվել էր նաև 1921-23 թվականներին։ Հետևանքները լավ հայտնի են»,- ասել է նա։

Հասկանալի է, որ առկա է «ընտրություններից» առաջ միավորներ հավաքելու ձգտում։ Սակայն որքանո՞վ է ճիշտ Ղարաբաղում տնտեսության ողբալի վիճակը վերագրել համատեղ բնակության և Ղարաբաղը Ադրբեջանի կազմում գտնվելուն։ Առավել ևս, որ Ղարաբաղի մեծահասակ տարիքի բնակիչները հիանալի հիշում են այն ժամանակները, երբ երկու ժողովուրդները այնտեղ ապրել են խաղաղ և բարեկամական մթնոլորտում, իսկ մարզը բարգավաճել ու զարգացել է։ Կարծում ենք, որ չենք չափազանցեցնի, եթե ասենք, որ մինչև 1988 թվականի գարունը՝ Ղարաբաղի սոցիալ-տնտեսական վիճակը եղել է շատ ավելի բարենպաստ, քան Ադրբեջանի շրջանների բացարձակ մեծամասնությունում։ Բավական է ասել, որ գործնականորեն բոլոր բնակավայրերը իրար հետ միացված էին հարմարավետ ճանապարհներով։ Բնակավայրերը դպրոցներով, բուժամանկաբարձական կետերով, հիվանդանոցներով, առողջավայրերով ապահովվածությունը եղել է բարձր, քան Ադրբեջանի հարևան շրջաններում։ Նույնիսկ ավելին, Ղարաբաղի բոլոր շրջանները այդ ցուցանիշներով մտնում էին Ադրբեջանի առավել բարենպաստ շրջանների տասնյակի մեջ։ Առկա էր մշտական աշխատանքով բնակչության զբաղվածությունը, ընդ որում ոչ միայն գյուղատնտեսության մեջ։

Հատկապես դրա համար ոմանց (իսկ Բալասանյանը, ավաղ այստեղ միակը չէ) պնդումները այն մասին, որ Ադրբեջանի կազմում Ղարաբաղի գտնվելը և երկու ժողովուրդների համտեղ գոյատևումը ինչ որ բանով սպառնացել է, կամ սպառնում է Ղարաբաղի հայերին՝ ոչ մի քննադատության չի դիմանում։ Անշուշտ, դժվարություններ, հատկապես 80-ական թվականների երկրորդ կեսում եղել են։ Սակայն դրանք եղել են ողջ ԽՍՀՄ-ում, և չի կարելի ասել, որ իբր Բաքուն նպատակադրված վատացրել է Ղարաբաղում իրավիճակը։

Բայց միթե՞ այժմ Լեռնային Ղարաբաղում սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը դարձել է ավելի լավ, քան Ադրբեջանի կազմում գտնվելու ժամանակ։ Չէ որ Բալասանյանը անձամբ է խոստովանում, որ իրավիճակը ողբալի է։ Որտե՞ղ են այժմ այդ խոշոր ձեռնարկությունները, որոնցով Ղարաբաղը հռչակվում էր ողջ Միությունում։ Ես նկատի ունեմ մետաքսի կոմբինատը, էլեկտրատեխնիկական գործարանը, կոշիկի ֆաբրիկան։ Մի քանիսը արդեն չկան, ինչպես մետաքսի կոմբինատը, մյուսները քարշ են տալիս իրենց ողորմելի գոյությունը և ի վիճակի չեն ապահովել նույնիսկ տեղացի բնակչության պահանջները, էլ չեմ ասում արտահանման մասին։ Էլեկտրատեխնիկական գործարանը, որը զբաղվում էր ցերեկային լուսավորման լամպերի և լուսամփոփների հավաքմամբ՝ փակ է։ Այնտեղ մարդիկ հոգնել են ոչ միայն պատերազմից և ռազմական դրությունից, այլ նաև գործազրկությունից և իրավազրկությունից, և հետևաբար մասշտաբային արտագաղթ կա։ Ընդ որում ավելի հաճախ հեռանում են ընտանիքներով և ընդմիշտ։

Այդ ողբալի վիճակից միակ ելքը՝ խաղաղությունն է։ Եվ երկու ժողովուրդներին հարկավոր է ձգտել դրան բոլոր ուժերով։ Հարկավոր է կենդանացնել՝ դարերով կողք կողքի ապրած երկու հարևան ժողովուրդների համատեղ գոյատևման փորձը։ Վերջիվերջո Ադրբեջանը ունի առավել շատ ուժ և միջոցներ, իսկ ամենագլխավորը՝ կա ցանկություն Ղարաբաղը նորից վերածել բարգավաճող և զարգացող մարզի։ Միթե՞ մեր իմաստուն ժողովուրդները արժանի չեն դրան։

Սամիր Վելիև

ARMENIA.AZ