Հայաստանից արտաքսված ադրբեջանցի. «Հայերը մեզ ծեծում և վիրավորում էին դեռ սումգաիթյան իրադարձություններից առաջ»

28 Փետրվարի 2020 - 17:35

Հայաստանից՝ մեր պատմական հողերից ադրբեջանցիների արտաքսումը փուլ առ փուլ իրագործվել է մի քանի անգամ։

Կեղծ հայտարարություններին հակառակ՝ ադրբեջանցիների վերջին արտաքսումը տեղի է ունեցել ոչ թե սումգայիթյան իրադարձություններից հետո, այլ ավելի շատ առաջ։ Նախօրոք մտածված արտաքսման քաղաքականություն իրականացնող հայերը, դեռ 1983 թվականի ապրիլի 24-ին հարձակվեցին Երևանից ոչ այնքան հեռու գտնվող՝ Մասիսի (Զանգիբասար) շրջանի Ուլուխանլուի ադրբեջանցիների տների վրա, քանդել են գերեզմանների տապանաքարերը։ Վերջին տարիների ընթացքում հայերը կիսաթաքուն-կիսաբացահայտ իրականացրել են արտաքսման իրենց նախապատրաստման պլանները։ Այդ քաղաքականության արդյունքում՝ մի խումբ ադրբեջանցիներ արտաքսվել են Հայաստանից հունվարի 20-ից հետո՝ դեռ սումգաիթյան իրադարձություններից առաջ, սակայն այդ տեղեկատվությունը թաքցվել է հանրությունից։

Այդ իրադարձությունների ականատեսն է եղել 1988 թվականի սեպտեմբերին Հայաստանից արտաքսված, 65-ամյա Իմրան Նամազովը, ով Armenia.Az-ի հետ կիսվել է՝ սումգայիթյան անկարգություններից առաջ տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին։

Հայաստանում ապրող ադրբեջանցիների նկատմամբ ճնշում էր գործադրվում դեռևս խորհրդային ժամանակներում։ Նշելով, որ դեռ խորհրդային իշխանության հաստատումից առաջ նրա հայրը և պապերը ապրել են Հայաստանի Ամասիայի շրջանում՝ Նամազովը ասել է, որ այդ շրջանում ավելի շատ բնակվում էին ադրբեջանցիներ. «Շրջանում կար 29 բնակավայր, որնցից 25-ում ապրում էին բացարձակապես ադրբեջանցիներ, մնացած չորս հայկական գյուղերում ապրում էին 30-ից 40 հայկական ընտանիքներ։ Իսկ ադրբեջանական գյուղերում ապրում էին 1500-ից 1800 ընտանիքներ։ Շրջկենտրոնում համատեղ ապրում էին և ադրբեջանցիներ, և հայեր։ Սակայն Ամասիայի բնիկ բնակչությունը ադրբեջանցիներ էին։ Հայերը վերաբնակվել են այդ շրջանում, որպեսզի հետագայում զբաղեցնեն ղեկավար պաշտոններ։ Ես ճանաչում էի շատ հայերի, ովքեր Ադրբեջանից և մյուս երկրներից վերաբնակեցվել էին Հայաստանում, որպեսզի հետո աշխատեն ղեկավար պաշտոններում։

Նամազովը հիշում է, որ մինչև վերջին արտաքսումները՝ Հայաստանում ապրում էին 250 հազար ադրբեջանցիներ, հավելելով, որ նրանց շրջանում բարձրագույն կրթությամբ անձիք ավելի շատ էին։

Նրա խոսքով, Հայաստանում ադրբեջանցիների նկատմամբ ճնշում էին գործադրում դեռ 1988 թվահանի արտաքսւմներից առաջ. «Հայաստանում ադրբեջաներեն լեզվով ուսուցման շատ քիչ դպրոցներ կային։ Նպատակը մեկն էր՝ որպեսզի ադրբեջանցիները չկարողանան սովորել մայրենի լեզվով։ Հայերեն լեզվին չտիրապետող ադրբեջանցիները չէին կարող ոչ մի տեղ աշխատել»։

Նամազովը պատմում է, որ Հայաստանում աշխատել է, որպես ուսուցիչ, և հավելել է, որ ադրբեջանցիներին բարձր պաշտոններում չէին նշանակում։ Պետական մարմիններում կարող էին աշխատել միայն հայերը. «Հայաստանում ապրող ադրբեջանցիների մեծամասնությունը կրթություն էին ստանում էին Ռուսաստանում, Ադրբեջանում և մյուս հետխորհրդային հանրապետություններում»։

ARMENIA.AZ