26 տարի առանց Ֆիզուլիի և Ջաբրայիլի...

23 Օգոստոսի 2019 - 09:04

26 տարի սրանից առաջ՝ 1993 թվականի օգոստոսի 23-ին, Հայաստանի ԶՈՒ-երը օկուպացրին Ադրբեջանի Ֆիզուլիի և Ջաբրայիլի շրջանները:

Հայկական զորքերը օկուպացրել են Ջաբրայիլի շրջանի ամբողջ տարածքը և Ֆիզուլիի շրջանի տարածքի 93%-ը (շրջանի 1393 քկմ ընդհանուր մակերեսով տարածքից 1256 քկմ-ն):

Ֆիզուլիի շրջանը օկուպացվել է երկարատև ու դաժան մարտերից հետո։

Ֆիզուլիի համար մարտերում զոհվել ու վիրավորվել են Ադրբեջանի Ազգային բանակի հազարավոր մարտիկներ և քաղաքացիական անձիք: Ընդհանուր առմամբ, Ֆիզուլիի ավելի քան 1100 բնակիչ Շեհիդ է դարձել, 113-ը՝ գերի է վերցվել, 1450 մարդ հաշմանդամ է դարձել։

Շրջանը բաղկացած էր մեկ քաղաքից, քաղաքային տիպի մեկ ավանից և 75 գյուղերից: Շրջանն ուներ 86 դպրոց, 1 տեխնիկում, 40 նախադպրոցական հաստատություններ, 69 գրադարան, 20 մշակույթի տուն, շուրջ 685 բժշկական հաստատություններ և այլն: Ֆիզուլիի շրջանի տարածքում գտնվող բոլոր տները, պատմամշակութային հուշարձանները ոչնչացվել են հայ ագրեսորների կողմից: Կողոպտվել են 58858 հազ. խոր. մետր ընդհանուր պաշարով կրաքարի երկու հանքավայրեր (Դովլաթյարլը, Դիլագար), 11211 հազ. խմ ընդհանուր պաշարով կղմինդրի արտադրության համար պիտանի «Քյուրդմահմուդլու» կավի հանքավայրը, 13053 հազ. խմ ընդհանուր պաշարով ավազի և մանրախիճի խարնուրդի «Գուրչայ» հանքավայրը։ Ոչնչացվել են ունիկալ ծառատեսակներ, մասնավորապես Կարմիր գրքում ընդգրկված 200-1000-ամյա արևելյան չինարները։

Օգոստոսի 23-ին հայկական զորքերը բռնազավթեցին նաև Ջաբրայիլի շրջանը, որի ժամանակ ոչնչացվեց 120 ճարտարապետական հուշարձան, արդյունաբերական ձեռնարկություններ, դպրոցներ, հիվանդանոցներ, թանկարժեք ծառատեսակներով անտառներ, կողոպտվեց մի շարք հանքավայրեր:

Ջաբրայիլը աշուղային արվեստի մեծ վարպետներ Դիրիլի Կուրբանի, Աշըղ Փերիի, Մուջրում Քերիմի, Աշըղ Հումայունի հայրենիքն է:

Ջաբրայիլի համար մղվող մարտերում, ընդհանուր առմամբ, ադրբեջանական կողմից զոհվել է 180 մարդ, իսկ հրադադարից հետո՝ 6 մարդ։ Զոհվել է 14 ոստիկան, 60 խաղաղ բնակիչ, անհայտ կորել է մոտ 90 մարդ։

ARMENIA.AZ