19 0Հոկտեմբերի 2021 - 16:39

Իրանը այսօր հանդիսանում է՝ թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության բազմիցս ապացուցված առաքման կետ, անկախ նրանից, նրա իշխանությունը մասնակից է դրան, թե ոչ։

Այդ մասին Armenia.Az-ին ասել է՝ ռուսաստանցի պատմաբան և քաղաքական վերլուծաբան, պրոֆեսոր Օլեգ Կուզնեցովը։

«Ես գործնականորեն արդեն մի ամիս է ասում և գրում եմ այն մասին, որ Իրանը իր ներկայիս աստվածապետական մարմնավորմամբ միջազգային քաղաքականության մեջ իրեն ակտիվորեն դրսևորում է և կշիռ ունի միայն Մեծ Մերձավոր Արևելքի այն «գորշ գոտիներում«, որտեղ չկան ուժեղ պետականություն և կայունություն։ Դրանք են Իրաքը, Սիրիան, Լիբանանը, Եմենը։ Ահա և աշխարհի քաղաքական քարտեզի վրա այն կետերի ողջ ցանկը, որտեղ Իրանի ռազմաքաղաքական ազդեցությունը կարող է իրականում տեղ ունենալ։ Մինչև վերջին ժամանակներս այդ ցուցակի մեջ էր մտնում նաև Ղարաբաղը, բայց անցյալ տարվա աշնանը Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի օկուպացիոն զորքերի ջախջախումից և տվյալ տարածքը պաշտոնական Բաքվի իրավասության ներքո վերադարձնելուց հետո, այդ հողերը հանվեցին Թեհրանի «հետին բակերի» ցուցակից, ինչը չէր կարող չառաջացնել նրա գրգռումը և նույնիսկ ատամներ կրճտացները, որի ականատեսը մենք բոլորս այժմ եղել ենք ու շարունակում ենք մնալ»,- ասել է նա։

Կուզնեցովի խոսքով, պաշտոնական Թեհրանը այսօր զայրացած է և տարված է Ղարաբաղում «գորշ գոտու» վրա վերահսկողության կորստով առաջացած հիասթափության զգացումով, որի միջոցով նա թմրանյութերի իր ապօրինի շրջանառություն էր իրականացնում դեպի Եվրոպա, որպեսզի աջակցի վերոհիշյալ երկրներում իրենից նյութապես և գաղափարապես կախված շիական խմբավոումներին, այնտեղից նա լրացնում էր տարբեր տեսակի հանքաքարերի և հանքային պաշարների իր պահուստները, այնտեղ ստեղծել էր էներգապաշարների մաքսանենքային ցանց։ Մի խոսքով, ադրբեջանական հողերի օկուպացիայի իրավիճակը շահագործում էր իր համար լիարժեք տնտեսական օգուտով։

«Անցյալ տարվա աշնանը Ադրբեջանի հետ պատերազմում Հայաստանի պարտությունից հետո, երկուս ու կես, նույնիսկ երեք տասնամյակների ընթացքում բազմամիլիարդ դոլարների եկամուտներ բերող այդ մանրազնննի ստեղծված հանցագործ բիզնեսի ողջ համակարգը մեկ ժամվա ընթացքում փլվեց, լուրջ վնաս հասցնելով իրանական արտաքին քաղաքականության պաշարային հնարավորություններին, Մերձավոր Արևելքի և Առաջավոր Ասիայի տարածաշրջանի ամենատարբեր երկրներում փոխկապակցված ռազմականացված շիական խմբավորումներին զրկելով՝ ժամանակի ընթացքում կանգուն ֆինանսավորման աղբյուրից։ Իրանը այժմ օբեկտիվորեն չի կարող նախկին մակարդակով հովանավորել Սիրիայում և Լիբանանում իր մերձակա խմբավորումներին, և դրա համար էլ իրանա-ադրբեջանական սահմանին սկսել է շեփորահարել տխրահրչակ «սիոնիստների» ներկայության մասին։ Բայց սա ոչ թե Ադրբեջանին վնասելու ցանկությունից է, այլ իրավիճակը փոխելու անզորությունից և իր գաղափարական արբանյակների ֆինանսավորումը նախկին ծավալով վերականգնելու անհնարինությունից»,- ընդգծել է փորձագետը։

«Չեմ սկսի այստեղ թվարկել Ադրբեջանի նկատմամբ Իրանի կողմից վերջին շաբաթվա մեջ բոլոր, մեղմ ասած ոչ բարեկամական գործողությունները։ Դրանց մասին բոլորը լավ գիտեն, ինչպես նաև բոլոր սադրանքներին, սպառնալիքներին և ուժի ցուցադրումներին նախագահ Իլհամ Ալիևի սկզբունքային և շատ կոշտ արձագանքի մասին։ Ադրբեջանը այսուհետ երբեք չի լինի թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության միջանցք՝ ոչ ցամաքով, ոչ ջրով, ինչը ապացուցում են Ադրբեջանի պետական սահմանապահ ծառայությունների հաջող գործողությունները, ինչպես երկու երկրների միջև պետական սահմանին, այնպես նաև Կասպից ծովի ջրավազանում։ Հանրային տիրույթում առկա տեղեկությունները թույլ են տալիս ասել այն մասին, որ Ադրբեջանը կարողացել է առգրավել համաշխարհային «սև շուկայի» գներով 1-ից մինչև 2 միլիարդ դոլարի թմրանյութ։ Հասկանալի է, որ ապօրինի շրջանառությունից տվյալ վիթխարի գումարի դուրս բերումը ուժեղ հարվածում է՝ Մերձավոր Արևելքի երկրներում իր փոխկապակցված խմբավորումներին հովանավորելու Իրանի հնարավորություններին»,- ասել է նա։

Կուզնեցովի խոսքով, նա որպես մասնագետ, ում 20 տարի առաջ հատուկ նախապատրաստել են անդրսահմանային թմրավաճառքին հակազդելու համար, կարող է բացարձակ մասնագիտորեն ասել, որ ադրբեջանական հատուկ ծառայությունների, սահմանապահ և մաքսային մարմինների ավար են դարձել՝ ամենատարբեր ծագումով թմրանյութեր՝ բնական և սինթեթիկ թմրանյութերի մասնիկներ պարունակող բույսերի արհեստական վերամշակումից մինչև բարդ քիմիական սինթեզի արտադրանքը։

«Ինչը իր հերթին վկայում է այն մասին, որ Իրանը իր սահմանի միջոցով արտահանում է իր մասնագիտական և արտադրական ծավալներին տիրապետող արտադրական ապրանքի լայն տեսականի։ Ես չեմ կարող և առանց անհերքելի ապացույցների չեմ ասի այն մասին, որ Իրանի իշխանությունները խրախուսում են իրենց տարածքում թմրանյութերի արտադրությանը։ Կարող եմ պնդել, որ այդ թմրադեղերի արտադրության բազաները հնարավոր է հայտնաբերել տեխնիկական միջոցներով, էլեկտրաէներգիայի և ջրի տեղական ծախսերի վերահսկողությամբ։ Բացի այդ կեղտաջրերի և կոյուղային ջրերի պարունակության վերահսկողության միջոցով, ինչպես դա արվում է, ասենք Մեծ Բրիտանիայում, կամ Ռուսաստանում։ Ինչպես նաև, ես համոզված եմ նրանում, որ հատուկ ծառայությունների առանձին աշխատակիցները իրենց մասնագիտական գործունեության առանձնահատկության և բվանդակության ուժով չեն կարող չիմանալ թմրանյութերի արտադրության, կամ տարանցման մասին, բայց չեմ պնդի, որ նրանք դա անում են սեփական նախաձեռնությամբ, կամ իշխանությունների հրամանով և համաձայնությամբ։ Սակայն, փաստը մնում է փաստ. Իրանը այսօր հանդիսանում է թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության բազմիցս ապացուցված ելակետ, անկախ նրանից, դրան մասնակից են, թե ոչ՝ իշխանությունները»,- նշել է քաղաքական վերլուծաբանը։

Նա ընդգծում է, որ ադրբեջանական մաքսավորների կողմից Բիլասավուրում ավելի քան կես տոննա իրանական հերոյինի առգրավումից անմիջապես հետո սկսված՝ Ադրբեջանի հետ աղմկալի և ակնհայտ ցուցադրական կոնֆլիկտի միջոցով պաշտոնական Թեհրանը՝ իր փոխկապակցված խմբավորումներին հասկացնել է տալիս, որ ֆինանսավորման նախկին ծավալը չի լինի։

«Իբր, մենք մեղավոր չենք նրանում, որ Ադրբեջանը ջախջախեց Հայաստանին, փակել է ձեր հանցագործ ֆինանսավորման համար աղբյուրների մեծ մասը, բայց այս բոլորում, բնական է, բացարձակապես մեղավոր են իրանական այաթոլլայի վարչակարգի ղեկավարությամբ գլոբալ շիական միասնությանը հակազդող «սիոնիստները»։ Մի խոսքով, պաշտոնական Թեհրանի պահվածքի ալգորիթմը հասարակ և պարզամիտ է՝ ուռճացնել Ադրբեջանի հետ սկանդալը, որպեսզի դրա միջոցով Մերձավոր Արևելքում իրանամետ խմբավորումների ֆինանսավորման խափանման պատասխանատվությունը շեղակիորեն տեղափոխել իր համար ատելի Իսրայելի վրա, այսինքն նրանց ասել, որ ես արդեն չեմ կարող ձեզ կերակրել, ոչ թե որովհետև ես աղքատ եմ, այլ միայն որովհետև ձեր թշնամիները ինձ խանգարում են դա անել։ Դասական հոգեբանության մեջ խառնաշփոթության բնորոշ էֆեկտ, կամ, ինչպես նման դեպքում ասում են Ռուսաստանում, «հիվանդ գլխից առողջի վրա տեղափոխել»,- եզրափակել է նա։

ARMENIA.AZ