11 Օգոստոսի 2020 - 15:53

Նախագահ Իլհամ Ալիևի նախաձեռնությամբ, կոչերով և հանձնարարականներով վերջին տարիներին ԱԳԱԱ-ի Պատմության ինստիտուտում հրապարակվել են այնպիսի հիմնավոր հետազոտություններ, ինչպեսին են՝ «Ղարաբաղ. իրական պատմություն, փաստեր, փաստաթղթեր», «Նախչըվան. պատմություն և հուշարձաններ», «Իրավանի խանություն. ռուսական նվաճումներ և հայերի վերաբնակեցումը Հյուսիսային Ադրբեջանի հողերում», «Իրական պատմություն և հնարովի «Մեծ Հայաստան»-ի մասին», լույս են տեսել ու թարգմանվել աշխարհի տարբեր լեզուներով և արտասահմանում տարածվել են ցեղասպանության ակտի պատմության վերաբերյալ աշխատանքներ, բրոշյուրներ, փաստագրական ֆիլմեր։ Ապացուցված է, որ հայերը չեն հանդիսանում Հարավային Կովկասի բնիկ էթնոս և XIX դարում ցարական Ռուսաստանի կողմից վերաբնակեցվել են Ադրբեջանում։

Ինչպես փոխանցում է Armenia.Az-ը՝ վկայակոչելով ԱզերԹաջին, այդ մասին հայտնել է՝ Ադրբեջանի գիտությունների ազգային ակադեմիայի Պատմության ինստիտուտի տնօրեն, ակադեմիկոս Յագուբ Մահմուդովը։

Նա նշել է, որ Ղարաբաղը հանդիսանում է աշխարհի հնամենի բնակավայրերից մեկը, և Ադրբեջանի այդ մարզի Ազըխի քարանձավում անցկացված հետազոտությունները ապացուցել են, որ այդ մարզը հանդիսանում է աշխարհի հնամենի բնակավայրերից մեկը։ Ղարաբաղը՝ Ադրբեջանի հնամենի բնակավայրերից մեկն է։ Այդ մարզի անվանումը ծագել է ադրբեջանական «ղարա» և «բաղ» խոսքերից, նշանակում է «սև այգի», այսինքն «մեծ այգի» «խիտ այգի», «թավախիտ այգի», «հաճելի այգի», ունի նաև այլ նշանակություն։ Որպես պատմական շրջան, աշխարհագրական տարածք պատմության մեջ միշտ եղել է նրա լեռները, հարթավայրերը ընդգրկող «Ղարաբաղ» հասկացողությունը, իսկ «Լեռնային Ղարաբաղ» հասկացողությունը գոյություն չի ունեցել։

Այլ խոսքով, «Լեռնային Ղարաբաղ» անվանումը Ղարաբաղի մի մասին ավելի ուշ տրվել է անջատողական նկատառումով։ Անդրկովկասի մարզային կոմիտեի նախագահ Սուրեն Շադունցը՝ 1922 թվականին գրել է, որ «Լեռնային Ղարաբաղ» տերմինը հնարվել է դաշնակների կողմից։ Դրանով ХХ դարի սկզբին դրվել է հնարովի ղարաբաղյան խնդրի հիմքը։

Ալբանական պետության գոյության ժամանակաշրջանում՝ Ադրբեջանի Ղարաբաղի լեռնային մասը ի պատիվ այնտեղ ապրող սաքային թուրքերի՝ սկսել են անվանել Էրսակ։ Ինչպես երևում է, Էրսակ տեղանունը կապված է հին թուրքական ցեղերի՝ սակերի հետ։ Էրսակը ծագում է «էր» և «սակ» բառերից, որոնք հին թուրքական լեզվով նշանակում է «խիզախ սակ», կամ «սակ մարտիկ», «խիզախ սակ», կամ «տղամարդ սակ»։ Հայ կեղծարարները աղավաղելով և յուրացնելով «Էրսակ» տերմինը՝ այն ներկայացնում են, որպես «Արցախ»։

XIX դարի սկզբին Հյուսիսային Ադրբեջանի մյու մարզերի հետ միասին, Ղարաբաղի հայերի զանգվածային վերաբնակեցումը ավարտել է լուսավորչական կրոնն ընդունած տեղի ալբանական բնակչության հայկականացումը։

1978 թվականին եկվոր ղարաբաղյան հայերը տոնել են գաջարական Իրանից իրենց Ղարաբաղ վերաբնակվելու 150 ամյակը և դրա հետ կապված Աղդերեի շրջանի Մարգուշավան գյուղում (այժմ Շիխարխ ավան) կառուցել են հուշարձան։ 1988 թվականին հայկական անջատողական-ահաբեկչական խմբերը «պատմական ճշմարտությունը ոչնչացնելու» նպատակով քանդել են այդ հուշարձանը, որը ապացուցում է, որ հայերը հանդիսանում են Ղարաբաղ եկվոր էթնոս։

XVII-XVIII դարերում Ղարաբաղի լեռնային մասում կազմավորվել են հինգ ալբանական քրիստոնեական մելիքություններ՝ Խաչին, Չիլաբորդ, Գյուլիստան, Վարանդա և Դիզաղ։ Բացառությամբ Խաչինի, Ղարաբաղում մնացած չորս մելիքությունները և ցեղերը, որոնց դրանք պատկանել են՝ չեն եղել բուն Ղարաբաղից, եղել են Ադրբեջանի մյուս մարզերից՝ Գյոյչաից, Զանգեզուրից, Շիրվանից, ինչպես նաև Լոռիի մարզից եկածներ։ Ընդ որում այդ մելիքները եղել են ոչ թե հայեր, այլ եղել են նախկին ալբանա-թուրքական դինաստիաների ժառանգորդներ։ Պյոտր առաջինին գրած նամակում Ղարաբաղի լեռնային մասի քրիստոնեական մասը պնդել են, որ նրանք ոչ թե հայեր, այլ ալբանցիներ են։ Եկատիրինա երկրորդին գրած նամակում նրանք հայտարարել են, որ նրանք ալբանցիներ են, պատկանում են Արշակի հետնորդներին։

Ի դեպ այդ նամակները հայ գիտնականների կողմից կեղծվել են՝ «ալբանական թուրքեր» ֆրազան «մուսուլման ալբանցիներ», իսկ «Արշակի դինատստիան» «հայկական ցեղավարներ» ֆրազաներով փոխարինմամբ:

Հետևաբար Ադրբեջանի նկատմամբ հայ ազգայնամոլների տարածքային հավակնությունները արդարացնելու համար՝ այդ մելիքությունները, որպես «հայկական պետականության» շարունակություն ներկայացնելը արմատապես սխալ է, ավելի ճիշտ հանդիսանում է ակնհայտ կեղծիք։

Փանահաբադ-Շուշա քաղաքը՝ XVIII դարում Ղարաբաղի խանության մայրաքաղաքը կազմավորվել է, որպես տիպիկ ադրբեջանական քաղաք և ողջ ժամանակաշրջանի ընթացքում պահապանել է իր պատմական տեսքը, քանի դեռ 1992 թվականին չէր օկուպացվել հայ բարբարոսների կողմից։ Փանահաբադ-Շուշայում եղել է երեք դարբաս։ Այդ բոլոր երքը բացվում էին հնամենի ադրբեջանական շրջանների կողմը և կոչվում էին՝ Գաջարական դարբաս, Իրավանյան դարբաս, Աղօղլանյան դարբաս։ Քաղաքի բոլոր թաղամասերի անունները նույնպես ցուցադրում են ադրբեջանական ժողովրդին պատկանելիությունը։ Չուխուր, Գուրդլար, Ջուլֆալար, Սեյիդլի, Գույուլար և այլն։

«Հայ ագրեսորները ավերում և հայկականացնում են օկուպացված Ղարաբաղում հինավուրց ադրբեջանական հուշարձանները , ինչպես իրենց ժամանակին արել են ադրբեջանական հողերում՝ Իրավանի խանության, Զանգեզուրի տարածքներում և մյուս վայրերում։

Ժամանակակից բարբարոսները մոռանում են, որ եթե ղարաբաղյան կծիկը չհանգուցալուծվի խաղաղ ճանապարհով, ապա Ուզեիր Հաջիբեյլիի, Խանի դուստր Նաթավանի, Բյուլբյուլի գնդակոծված արձանները՝ Շուշա-Ղարաբաղ կվերադարձնի ագրեսորին հաղթանակած ադրբեջանաական ժողովուրդը։ Այդ օրը կգա»,- նշել է Յագուբ Մահմուդովը։

ARMENIA.AZ