Ադրբեջանի լուրերը՝ հայերեն





© 2010-2019, Armenia.Az - All rights reserved

Փակել



  • Քյամրան Իմանով. Arsak (Արսակ) բառը ոչ մի կապ չունի հայերի հետ - ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑ
    ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

      24 Սեպտեմբերի 2020 - 17:19

      Վերջին ժամանակներում մամուլում և սոցցանցերում շարունակվում է՝ «Արսակ» բառի ստուգաբանության հետ կապված բուռն քննարկումները։ Հաշվի առնելով այդ հարցի արդիականությունը և այդ դրա վերաբերյալ տարբեր կարծիքների հնչեցումը՝ մենք դիմել ենք այդ ոլորտում բազմաթիվ գիտական հետազոտությունների հեղինակ, Մտավոր սեփականության գործակալության նախագահ, պրոֆեսոր Քյամրան Իմանովին։

      Armenia.Az-ը վկայակոչելով Trend-ին՝ ընթերցողների ուշադրությանն է ներկայացնում հարցազրույցի լրիվ տեքսը։

      —Քյամրամ մուալլիմ, ինչպես հայտնի է, Մտավոր սեփականության գործակալությունը պայքարում է հայերի կողմից՝ ադրբեջանական ֆոլկլորի, հեղինակային ստեղծագործությունների և ադրբեջանական ժողովրդի ոչ նյութական մշակույթային ժառանգության մյուս նմուշների յուրացման բազմամյա փորձերի դեմ։ «Արսակ» բառի ստուգաբանության յուրացումը՝ հայերի այդ գործունեության ևս մեկ դրսևորումն են։ Հասարակությանը հետաքրքիր կլիներ լսեր այդ առնչությամբ Ձեր մտքերը։

      —Շնորհակալություն այդ հարցի նկատմամբ ուշադրության համար և ուզում եմ նշել, որ թեժ բանավեճերի առարկայի նկատմամբ իմ մտապատկերը բնորոշվում է՝ հայկական բանագողության, հայկական մոգոնումների և կեղծարարությունների դեմ իմ բազմամյա պայքարով, «Ադրբեջանի մշակութային ավանդույթների յուրացման հայկական ավանդույթը» մերկացնելու հետ կապված հետազոտությունները միջազգային հանրությանը հասցնելով։ Հարկ է նշել, որ մեր ժողովրդի նյութական և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության, հուշարձանների և պատմական շինությունների, ստեղծագործության և ֆոլկլորի նմուշների, երաժշտական գործիքների և գորգերի, տեղանունների և վայրերի պատմական անվանումների, մի խոսքով, մտավոր սեփականության ցանկացած ձևի առնչությամբ մենք ձգտում ենք՝ հին տեքստերի և դասական աղբյուրների հիման վրա հնչեցնել իրավական, պատմական, ստուգաբանական փաստարկներով հիմնավորված դիրքորոշում։

      —2018 թվականին, Գրքի և հեղինակային իրավունքների համաշխարհային օրվա առթիվ անցկացվել է՝ Համազգային առաջնորդ Հեյդար Ալիևի ծննդյան 95-ամյակին և Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետության 100-ամյակին նվիրված՝ «Հին տեքստերը և դասական աղբյուրները մերկացնում են հայկական կեղծարարությունը և մոգոնումները» թեմայով միջազգային գիտաժողով։ Այդ գիտաժողովի ընթացքում մենք ելույթ ունեցանք՝ «Հին տեքստերը և դասական աղբյուրները մերկացնում են «Հայաստան» տեղանքի իրական բնակիչների մասին հայկական կեղծարարությունը և մոգոնումները» թեմայով ընդլայնացված զեկույցով, այդ զեկույցը այնուհետև հրատարակվել է առանձին գրքով։ Դուք չէի՞ք կարող արդյոք պատմել հին ալբանական «Արսակ» տեղանվան պատմագիտական ծագման մասին։

      —Հայտնի է, որ «Արցախը» եղել է Կովկասյան Ալբանիայի գավառներից մեկը։ Դրա հետ միասին, Ադրբեջանում, երբ խոսք է գնում տխրահռչակ, չճանաչված հանրապետության մասին, «Արցախ» խոսքը ամենուր նշվում է չակերտներում, քանզի ոչ մի միջազգային կազմակերպություն, ոչ մի երկիր չի ճանաչել այդ անջատողական վարչակարգը։ Սակայն ամենաուշագրավըայն է, որ ձգտելով խուսափել ադրբեջանական «Ղարաբաղ» տեղանվան օգտագործումից՝ հայերը դիմել են «Արցախ» տերմինին, չկասկածելով, որ «Արցախ/ Արսակ» բառը նաև ունի սակո-թուրքական ծագում և իր հիմքում նշանակում է թուրանական «սակա» տոհմի միավորումների անվանումը։ Միահուսված ձևով՝ Ərsak (Արսակ), այսինքն «Ər» + «Sak» / Saq («Ար» + «Սակ») արտահայտում է «այր/Սակա ռազմիկ» միտքը և սկիզբ է առնում Պարթևների հզորագույն պետությունը ստեղծած Արսակիդների դինաստիայի անվանումից, որի առաջի և հաջորդ տիրակալների անունները եղել են Արսակ։ Եվ պատահական չէ, որ բառի առաջին մասը «ար»-ը թուրքերենից թարգմանությամբ նշանակում է «այր», «ռազմիկ»։ Այնպես, ինչպես Հին Հռոմում «Ցեզար»-ը նշանակել է նույնը, ինչ և «կայսր»-ը, Հին Արևելքում «Արսակ» անունը օգտագործվել է, որպես «Ցեզար» խոսքի հոմանիշ և հանդես է եկել արքայական գերագույն իշխանության խորհրդանիշի դերում։

      Մ. Քաշգարիի Հին Հռոմեական բառարանում, G.Canson-ի «An Etymological Dictionary» բառարանում «սակ/ սագ» բառը օգտագործվել է «աչալուրջ», «խիազախ» իմաստով, հետևաբար, «Արսակ» բառը միաձուլված ունի «աչալուրջ ռազմիկ», «պաշտպանելուն ունակ ռազմիկ» իմաստաբանություն) ։ Հին թուրքերը «աչալուրջ ռազմիկ»-ին անվանել են «sak ər» «սակ ար», իսկ «Արսակ»-ը հանդիսանում է այդ բառի շրջադաս ձևը։ Այսպիսով, «Ərsak» («Արսակ») անվանումը նշանակել է «աչալուրջ ռազմիկ», կամ «սակի ռազմիկ»։ Եվ «Արսակ» բառի տվյալ ստուգաբանությունը համապատասխանում է հայտնի իրանագետ Ռիչարդ Ֆրայի կարծիքին, որի համաձայն այդ անվանումը ծագում է «arsän» («արսան»)-ից, և նա համարում է, որ «arsän» («արսան») բառի առաջին մասը ներկայացվում է, որպես «հերոս» նշանակող ար/ər (ար), իսկ բառի երկրորդ մասը «sän» («սան»)-ը՝ ըստ Քաշգարիի բառարանի ՝կիրառվել է սակ/սագ ձևով։ (Ռ. Ֆրայ, «Իրանի ժառանգություն» Մոսկվա «Գիտություն» հրատարակություն- 1972 թ.)։

      Պարսիկների և հայերի կողմից օգտագործվող Սի-Սական բառը նույնպես պատկանում է թուրանցի-սակերին։ Չինական աղբյուրներում Su / Se (Sö / Si)-ն հանդիսացել է Կենտրոնական Ասիայի սակերի հիմնական ճյուղը։ Այսպիսով, Si-unik = Si+unik (այստեղ «unik»-ը կիրառվել է «akan» նշանակությամբ) մատնանշում է բեյլիք (իշխանականություն), իսկ Si, Si+Sakan-ը նշանակում է « Si սակեր»։

      Կա նաև «սակ» բառի որոշակի ուրիշ, բայց անշուշտ թուրքական ստուգաբանություն, որը տալիս է ադրբեջանցի հայտնի գիտնական, ֆոլկլորիստ Միրալի Սեիդովը, ով համարում է, որ այն օգտագործվում է «օխ» «նետ» իմաստով։ «Հայոց պատմության հայր» Մ. Խորենացին գրել է, որ Սիսակը հանդիսացել է հմուտ նետաձիգ և իր անունով նշանակում է Սյունիք երկիրը, բայց պարսիկները այդ երկիրը անվանում են առավել ճիշտ՝ Սիսական։ Այստեղ «սակ»-ը մեկնաբանվում է, որպես «նետի ծայր», իսկ հին հայկական լեզվով «սյունի» բառը հենց նույն նշանակությունն ունի։ Սակայն պարսիկների մոտ «Սիսական»-ը թարգմանվում է, որպես «Երեք նետ» («Սի» - «երեք», «սակ» - «նետ)։ Այդ կապակցությամբ հիշեցնենք, որ «Երեք նետ» (թուրքերեն «Ուչոկ» բառակապակցությունը կիրառվել է օղուզների մոտ։ Իսկ դա, ինչպես հայտնի է, հանդիսացել է թուրք-օղուզական տոհմի անվանումը, ճիշտ այնպես, ինչպես «դոգուզ օկ» («ինը նետ»), «բոզ օկ»։ Համանման ձևով վրացական Շամշադիլը ադրբեջաներեն լեզվով արտահայտում է Վրաստանում տեղանուն և վրացերենով հնչում է Սամշվիդլե («Սամի» -«երեք», «շվիդլե» - «նետ»-ը նույնպես նշանակում է օղուզական տոհմերի «Ուչոկ» համադաշնակցություն)։

      Այսպիսով, մենք գալիս ենք այն եզրակացությանը, որ Arsak/Ərsak (Արսակ) բառը ոչ մի կապ չունի հայերի հետ։

      ARMENIA.AZ





    Վերջին լուրեր

      Քաղաքացիական շրջանների հրթիռակոծության մասին հարցը ներառվել է ԵԽԽՎ կոմիտեի օրակարգում


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Պաշտպանության նախարարություն. Ոչնչացվել է՝ ռազմական հանցագործություն կատարած հերթական բարձրաստիճան հայ զինծառայողը


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի օկուպացիայից ազատագրված տարածքներում կազմակերպվում է ժամանակավոր հատուկ կառավարում


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանը մտադիր է դիմել ՄԻԵԴ-ին` Հայաստանի հարձակումների կապակցությամբ


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Պաշտպանության նախարարություն. Ոչնչացվել է՝ Բարդան գնդակոծության ենթարկած «Սմերչ» ՀԿՀՀ-ն - ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Human Rights Watch- ը հաստատել է՝ Հայաստանի կողմից Բարդայի վրա արգելված կասետային հրթիռների արձակումը


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի ԱԳՆ ղեկավարը աշխատանքային այցով գտնվում է Ժնևում


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի Պաշտպանության նախարարությունը՝ ռազմաճակատում վերջին իրավիճակի մասին


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Պաշտպանության նախարարություն. Գերանբոյի, Թերթերի, Աղդամի և Աղջաբեդիի շրջանները հրետակոծության են ենթարկվում


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      Պաշտպանության նախարարություն. Ոչնչացվել է հակառակորդի զգալի քանակությամբ կենդանի ուժ և ռազմական տեխնիկա


      30 0Հոկտեմբերի 2020

      ՊՆ. Կանխվել են հակառակորդի մի քանի ուղղություններով հարձակվելու փորձերը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ոչնչացվում է հակառակորդի ստորաբաժանումները, որը գնդակոծել է Ադրբեջանի քաղաքացիական ենթակառուցվածքն ու խաղաղ բնակչությանը. Տեսանյութ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Նախագահ. Մենք բազմիցս դիմել ենք ԿԽՄԿ-ին՝ զոհվածների դիակների և ռազմագերիների փոխանակման կապակցությամբ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Իլհամ Ալիևը վավերացրել է Խոջավենդի շրջանի Վանք գյուղը Չինարլը վերակոչելու մասին օրենքը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Պետհանձնաժողով. Հակահումանիզմ դրսևորելով՝ Հայաստանը հրաժարվեց 84-ամյա Միշա Մելքումյանից


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի ՊՆ. Ռուսական սահմանապահ ուղեկալի գնդակոծության մասին լուրը ապատեղեկատվություն է


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Հայերը հրթիռ են արձակել Գյորանբոյի շրջանի Թափ գյուղի վրա, զոհվել է 1 հոգի


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանում կորոնավիրուսի վարակակիրների թիվը գերազանցել է 1000-ը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      ANAMA. Սեպտեմբերի 27-ից ի վեր Հայաստանն Ադրբեջանի տարածք արձակել է 13 «Սքաթ» բալիստիկ հրթիռ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Հիքմեթ Հաջիև. Փաշինյան, հրթիռակոծելով Բարդան՝ դուք ձեր ակտիվում գրանցեցիք ևս մեկ ռազմական հանցագործություն


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Խոցվել են Հայաստանի երկու ՍՈւ-25 գրոհիչ ինքնաթիռներ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Էլչին Ամիրբեկով. Բարդան գնդակոծելիս Հայաստանի զինված ուժերը կիրառել են արգելված ռումբեր


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Հիքմեթ Հաջիև. Հայաստանի ղեկավարությունն այնքան է լկտիացել, որ Թերթերը գնդակոծել է նաև դիվանագետների այնտեղ գտնվելու ժամանակ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Նախագահի օգնական. Հայաստանին հանձնվել են մարտի դաշտում մնացած 30 հայ զինծառայողների դիակներ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Նախագահի օգնական. Charlie Hebdo ամսագրի սադրանքը՝ հարված է հանդիսանում միջկրոնական երկխոսությանը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Քյամրան Ալիև. Վաղ թե ուշ, Հայաստանի ղեկավարությունը պատասխանատվության կենթարկվի


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Պնախարարություն. Ադրբեջանի ԶՈՒ-ի ավիացիոն միջոցները չեն օգտագործվել այսօրվա մարտերում


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Մեհրիբան Ալիևա. Թուրքիան, թուրք ժողովուրդը հատուկ տեղ են գրավում յուրաքանչյուր ադրբեջանցու սրտում


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Հիքմեթ Հաջիև. Նրանք վախկոտորեն փախչում են մարտի դաշտից և այսպիսի ստոր գործողություններ են կատարում քաղաքացիական անձանց դեմ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ավերվել է Բարդայի Օլիմպիական կենտրոնը - ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Թուրքիայի ԱԳՆ. Թուրք-ադրբեջանական եղբայրությունը հավերժ է


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      ԱԳՆ. Ջեյհուն Բայրամովի այցը Ժնև հետաձգվել է մինչև վաղը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      ԿԽՄԿ-ն հայտարարություն է արել՝ Հայաստանի զինված ուժերի կողմից Բարդայի գնդակոծության արդյունքում կամավորի զոհվելու հետ կապված


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի Պնախարարություն. Ոչնչացվել են հայ բարձրաստիճան սպաներ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Գուբադլիի շրջանի օկուպացիայից ազատագրված գյուղերի տեսակադրերը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      ՄԱԿ-ում դատապարտել են Բարդայի բնակելի շրջանների վրա հարվածը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի Պնախարարություն. Հայաստանի ԶՈՒ-երը գնդակոծության են ենթարկել Գերանբոյի և Թերթերի շրջանները


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Բարդայի բնակիչները՝ խաղաղ քաղաքի հրթիռակոծության մասին. Հայերի ուժը բավարարում է միայն անզեն մարդկանց համար - ԼՈՒՍԱՆԿԱՐ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը և օտարերկրյա դիվանագետները գնում են Բարդա և Թերթեր


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Հիքմեթ Հաջիև. Բարդայում՝ մարդասիրական աջակցություն ցուցաբերելիս սպանվել է Կարմիր խաչի կամավորը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Կայացել է Ջեյհուն Բայրամովի և ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալի հեռախոսազրույցը


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի Պնախարարությունը՝ ռազմաճակատում վերջին իրավիճակի մասին


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Հայկական բանակի ոչնչացված ռազմական տեխնիկան - ՑԱՆԿ


      29 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի Պնախարարություն. Մարտի դաշտից փախչող թշնամու ուժերը ոչնչացվել են - ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ


      28 0Հոկտեմբերի 2020

      Իլհամ Ալիև. Հայաստանի ԶՈՒ-երի հրթիռային հարձակումները բնակավայրերի վրա՝ չեն կանգնեցնի Ղարաբաղը օկուպացիայից ազատագրելու Ադրբեջանի գործողությունը


      28 0Հոկտեմբերի 2020

      Իլհամ Ալիև. Ադրբեջանը ապագայում սպառազինություն կգնի Ղարաբաղում ռազմական գործողությունների արդյունքների հաշվառմամբ


      28 0Հոկտեմբերի 2020

      Հայտնի են դարձել՝ հայերի կողմից Բարդայի հրթիռակոծման արդյունքում զոհվածների անունները - ՑՈՒՑԱԿ


      28 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի բանակի ստորաբաժանումները ոչնչացրել են մեր քաղաքներն ու շրջանները գնդակոծող թշնամուն - ՏԵՍԱՆՅՈՒԹ


      28 0Հոկտեմբերի 2020

      Ադրբեջանի ԱԳՆ. Ռազմական հանցագործությունների նկատմամբ անտարբեր մնալը հավասարազոր է հրահրմանը - ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ


      28 0Հոկտեմբերի 2020

      Պնախարարություն. Ոչ մի սադրանք չի կարող կոտրել հաղթանակի մեր կամքը


      28 0Հոկտեմբերի 2020

    Վերջին լուրեր